Menevişleme

Menevişleme, su verilmiş bir çeliğe iki temel amaçla uygulanan ısıl işlemdir:

1. Su verme sırasındaki hızlı soğuma ve faz dönüşümünden kaynaklanan iç gerilmeleri gidermek
2. Çeliğin sahip olduğu sert ama gevrek martensitik yapının tokluğunu ve sünekliğini artırmak, aşırı gevrekliği azaltmak

Menevişleme; çeliğin alt kritik sıcaklığının (A1, yaklaşık 727°C) altında, genellikle 150°C ile 700°C arasında değişen bir sıcaklığa ısıtılıp, ardından kontrollü şekilde soğutulmasıyla yapılır. Seçilen sıcaklık doğrudan nihai sertlik ve tokluk dengesini belirler: düşük meneviş sıcaklığı sertliği korurken, yüksek sıcaklık tokluğu artırıp sertliği bir miktar düşürür.

Deneyler, karbonlu çelik menevişinde tav sıcaklığının doğru seçilmesi hâlinde iç gerilmelerin de orantılı biçimde azaldığını göstermektedir.

Çatlama riskini en aza indirmek için menevişleme, su verme işleminden hemen sonra yapılmalıdır. Su verilmiş bir çeliğin kendi haline soğumaya bırakılıp daha sonra menevişlenmesi, çatlamaların başlıca nedenlerinden biridir. Bu risk, özellikle %0,30'dan daha yüksek karbon oranına sahip çeliklerde belirgin şekilde artar.

Parçanın homojen ısıtılmaması bölgesel gerilmelere, dolayısıyla çarpılma ve çatlamaya yol açabileceğinden, meneviş tavının hızlı ve atmosferinde sirkülasyon (hava akımı) olan fırınlarda yapılması idealdir.

Çeliğin sertliği ile çekme dayanımı arasında doğrudan bir ilişki bulunur. Bu nedenle bir çelik, istenen çekme dayanımına ulaşılıncaya kadar menevişlenebilir. Genel eğilimler şöyle özetlenebilir:

- Aynı sertlik değerine getirilecek şekilde su verilip menevişlenen çelikler, genellikle birbirine yakın çekme dayanımı kazanır.
- Aynı karbon oranına sahip ve tamamen martensitik yapıdaki çelikler, su verilmiş durumda benzer sertlik ve çekme dayanımı gösterir.
- Aynı karbon oranına sahip fakat farklı alaşım elementleri içeren çelikler, farklı sertlik ve çekme dayanımı değerleri kazanabilir (alaşım elementleri hardenability'yi etkiler).

MENEVİŞLEME İŞLEMİNİN AMAÇLARI
•    Su verme sırasında oluşan iç gerilmelerin azaltılması,
•    Çatlama ve boyutsal değişim riskinin düşürülmesi,
•    Çeliğin tokluğunun ve sünekliğinin artırılması,
•    Sertlik ve dayanımın kullanım şartlarına uygun seviyeye getirilmesi hedeflenir.